Powstanie architektury neoklasycystycznej
Pod koniec osiemnastego i na początku dziewiętnastego wieku, po raz kolejny w dziejach cywilizacji zachodniej, architekci w poszukiwaniu wzorców zwrócili się w kierunku sztuki klasycznej. W rezultacie powstał nowy trend architektoniczny, określany mianem „neoklasycyzmu”. Do końca osiemnastego wieku wiele budynków w Europie zostało zbudowanych według wzorów pochodzących ze starożytnego Rzymu i Grecji. Nietrudno jednak zauważyć, że ich twórcy nie zawsze pozostawali do końca wierni antycznym kanonom, a budowle te były najczęściej dość dalekim odzwierciedleniem swych świetnych pierwowzorów. Dopiero pod koniec osiemnastego wieku architektura antyczna została należycie doceniona, co zaowocowało nowym prądem w budownictwie tamtych czasów – neoklasycyzmem.
Wraz z nowymi wykopaliskami wciąż odkrywano zapomniane antyczne miasta. Architekci przełomu osiemnastego i dziewiętnastego wieku uzyskali w ten sposób dostęp do bezcennych źródeł informacji. Ponadto sami wiele podróżowali i mieli okazję na własne oczy zobaczyć starożytne budowle Włoch czy Grecji. Publikowano albumy zawierające rysunki wiernie ukazujące owe budowle, a nie ich renesansowe imitacje, często będące jedynie dalekim odzwierciedleniem rzeczywistych wzorów.
Neoklasycyzm w Wielkiej Brytanii
Architektura brytyjska początku dziewiętnastego wieku to przede wszystkim dzieła trzech wybitnych twórców: Roberta Adama, Johna Nasha i Johna Soane. Wprawdzie zaprojektowane przez nich budowle nie odbiegały widocznie od tych, które powstały w innych miastach Europy, na przykład w Helsinkach, Petersburgu, Berlinie, Paryżu czy w Rzymie,jednak wszyscy trzej potrafili tchnąć w swoje neoklasycystyczne budowle nieco indywidualizmu. Dzieło Roberta Adama Robert Adam (1728-92) to jeden z pierwszych brytyjskich architektów, który naśladował wzory antyczne. Zafascynowany był przede wszystkim ów dziełami powstałymi w starożytnym Rzymie i Pompejach oraz sztuką etruską.
Adam szczególnie wiele uwagi przywiązywał do zdobnictwa i wystroju wnętrz, a jego budowle to konstrukcje lekkie i pełne elegancji, w których każdy niemal detal, począwszy od gipsowych ornamentów na suficie poprzez kominki, drzwi, klamki, kolor ścian po rodzaj dywanu, byt przez niego skrupulatnie zaprojektowany. Dzięki temu Robert Adam zyskał sobie też sławę jednego z pierwszych dekoratorów wnętrz. Styl Adama mógł być z powodzeniem stosowany zarówno w budowlach wielkich, imponujących, jak i w tych skromniejszych, stąd architekt szybko stał się modnym projektantem wnętrz pałacowych oraz mniejszych rezydencji wiejskich.
Jako pierwszy umieścił na zewnątrz budynku ozdobne białe i kremowe stiuki oraz zastosował lekkie, kunsztowne balustrady. Do najsławniejszych wnętrz zaprojektowanych przez Adama należy wystrój rezydencji wiejskich w Middlesex – Osterley House oraz Syon House. Od lekkiego, eleganckiego stylu wiejskich domków znacznie odróżniają się jego budynki publicz ne, które przepychem próbują dorównać swyn klasycznym wzorcom. Robert Adam zaprojekto wat Register House (1789) i uniwersytet (1774 92) w Edynburgu oraz teatr i ratusz w Bury St Ed monds w Suftblk (1775).
Około roku 1800 pojawił się w Wielkiej Bryła nii romantyczny kierunek „malowniczy”. Wprawdzie większość budynków tego nurtu nawiązywało raczej do stylu gotyckiego niż klasycznego, jednak umieszczane one byty w podobnym, par kowym otoczeniu. Parki stanowiły bowiem malo wnicze tło zarówno dla gotyckiej budowli antycznej świątyni, jak i dla orientalnej pagody.